Bijdrage fractievoorzitter EVB in het debat van woensdag 4 april 2018


Ja, voorzitter, mijn deel in dit opzichtige toneelstuk. Deze gemeentelijke theatervoorstelling, met gelukkig veel publiek. En het kaartje is ook nog eens gratis!

Ik heb net al een aantal vragen gesteld na de termijnen van andere fractievoorzitters en mijn bijdrage in de eerste termijn strekt zich uit in twee onderdelen:
1 – Een terugblik: het verloop van de verkenning tot nu toe.
2 – Een vooruitblik. Hoe voorwaarts t.a.v. het formatieproces.

1 – Het verloop van de verkenning tot nu toe
Het is gebruikelijk in vrijwel heel Nederland dat de winnaar van de verkiezingen, de grootste partij, het voortouw neemt in de informatieronde. Dat is vooral een kwestie van respect voor de kiezer. Datgene, wat de burgers van Barendrecht, hebben uitgesproken. Zij en niemand anders, bepalen immers het bestuur in hun gemeente. En wie er eens in de vier jaar de gemeenteraad vormen om hen te vertegenwoordigen.

Bovenop dit ‘algemene principe’ uit respect voor de kiezer, is aanvullend in Barendrecht vóór de verkiezingen door alle fractievoorzitters afgesproken dat de grootste partij het voortouw neemt bij de verkenning van coalitie en collegevorming.

Voorzitter, mijn eerste conclusie, ik kan het niet anders omschrijven, is dat in Barendrecht op dit vlak sprake is van woordbreuk. Het tegenovergestelde heeft namelijk plaatsgevonden, namelijk het initiatief is door anderen genomen. En EVB is vooral daarbuiten gelaten. Ik vind dat bizar.

Mijn eerste belangrijke doel van vanavond is daarom dan ook de motivering van andere partijen horen. Waarom wordt deze zowel algemene áls in Barendrecht specifiek benoemde afspraken, niet gestand gedaan.

Voorzitter, op de avond van 21 maart, werd de bijzondere verkiezingsuitslag snel duidelijk. EVB beleefde dit in eigen kring, alle andere partijen in het gemeentehuis. Door andere partijen zijn aan mijn adres kanttekeningen gemaakt bij deze ‘breuk met de traditie’ door EVB. Dat is achteraf bezien wel aardig, gezien de flagrante breuk met tradities die zich tentoonspreidt in dit informatieproces.

Hoe is het daadwerkelijk gegaan na de verkiezingen. Die avond in het gemeentehuis, waren andere fractievoorzitters al in elkaars nabijheid. De duiding van de bijzondere uitslag werd besproken, als ook een woord van verwondering ‘hoe moet dit nu verder’. Kennelijk is besloten dat deze zes partijen dat uitvoerig met elkaar, dus zonder de grote winnaar, moesten bespreken. Ik ben richting het einde van die avond naar het gemeentehuis gekomen voor een radio-interview. Daar heb ik in alle openbaarheid onder meer aangekondigd dat wij snel een vergadering bijeen zullen roepen ter duiding van de uitslag én een voorstel voor een vervolg informatieproces. Transparant en duidelijk.

Parallel daaraan vond echter een achterkamertjespolitiek plaats, die zijn weerga niet kent. De volgende dag al, kwamen alle partijen behalve EVB op initiatief van het CDA bijeen. Niet conform afspraken dat de winnaar het voortouw zou nemen dus. En met wát voor plannenmakerij voorzitter. Ik heb inmiddels informatie dat al in deze fase al direct serieus gesproken over een coalitie zonder de EVB. Een monsterverbond. Men liet daar geen gras over groeien. Zelfs de verdeling van de baantjes kwam direct ter sprake. De drie partijen met drie of meer zetels een wethouder. Een roulatie achtig systeem voor de overige drie partijen. En een uitbreiding van niet gekozen steunfracties als commissieleden. Let wel: er is serieus over gesproken. Een aantal partijen zien dit scenario kennelijk werkelijk als de beste oplossing om Barendrecht de komende vier jaar te besturen. Ik vind ook dit, bizar.

Voorzitter ik weet dat andere partijen wat kanttekeningen hebben bij onze manier van politiek bedrijven en onze bestuursstijl. Maar laat ik dan nu ook even duidelijk zijn wat ik vind van de handelswijze van enkele andere partijen.

Dit achterkamertjes gebeuren is ten eerste een relikwie van walgelijke oude politiek. Het soort waar EVB zich fel tegen af zet. En het soort waardoor veel inwoners zich afkeren van politiek.
En het is ten tweede zo hypocriet als de neten. Om enerzijds de mond vol te hebben van transparantie, ook vandaag weer tig keer genoemd. Maar onderwijl achterkamertjespolitiek van de grootste soort te bedrijven.
Het is ten derde, nu deze handelswijze zich openbaart hier vanavond, schadelijk voor het aanzien van de politiek en het gemeentebestuur als geheel. En voor het imago van Barendrecht. De eerste reacties op social media zagen we reeds, maar beseft u zich eens wat een landelijk negatieve uitstraling dit handelen op Barendrecht heeft. Dit zou negatief landelijk nieuws in het kwadraat zijn.
Het is ten vierde respectloos naar de kiezer, die vooraf op geen enkele wijze in dit bizarre scenario is gekend.

Voorzitter na deze tussenconclusies, ga ik verder met de voortgang van de verkenning tot nu toe.
Vorige week maandag hebben wij hier openbaar gesproken over het vervolg formatieproces. Ik heb daartoe zoals afgesproken het initiatief genomen en ben met voorstellen gekomen, zonder weet van wat zich in de achterkamertjes onderwijl afspeelde. De uitkomst van die avond was uiteindelijk gemor, terughoudendheid, wat kanttekeningen bij onze aangedragen kandidaat. Het bevreemde mij zeer, omdat wat ik voorstelde juist een zeer transparant formatieproces was. Open, eerlijk en met een gekwalificeerd informateur, ja wel een van EVB-huize, met affiniteit met politiek en bestuur, maar enige afstand tot de dagelijkse politiek.

Uiteindelijk kozen de overige partijen afgelopen maandag voor bedenktijd en zoals blijkt, afstemtijd. Uitstel tot een nader te bepalen vergadering. Ik ben, zonder mij nogmaals te realiseren wat zich in achterkamertjes afspeelde, doorgegaan met de gemaakte afspraken over het nemen van initiatief. De aanvankelijk voorgestelde informateur zag intussen af van zijn opdracht. Die had hier geen zin in. En ik heb, noem mij een naïeveling, werk gemaakt van een in mijn ogen overgekwalificeerde top kandidaat van buiten, om nota bene tegemoet te komen aan de door u gemaakte kanttekeningen. Zo stelde ik voor om hem een raad brede opdracht te geven, in plaats van een EVB-opdracht.

Ik heb het voorstel, dat bij de stukken zit, donderdag aan de overige fractievoorzitters gestuurd. Die avond na de installatieraad, hadden wij presidium. Overleg tussen alle fractievoorzitters, de burgemeester en de griffier. Mijn voorstel kon ik die avond toelichten. Het bevreemde mij, dat er eigenlijk niet serieus over werd gesproken. Laat staan waardering. Het ging vooral over het oude voorstel. Dat er een vervolg vergadering moest komen in lijn met wat maandag was aangekondigd. Dat men gezamenlijk meende zich daar dan uit te moeten spreken over coalitie voorkeuren, dat was in ogen van de anderen het meest transparante. Mijn ‘voorstel’ kon daarna alsnog worden bezien. Ik wees erop dat deze ‘overruling’ van de rest totaal in strijd is met de afspraken vooraf. Ik kreeg als reactie, volgens mij van u heer Mijnders, dat het initiatief toch aan EVB was gelaten, maar dat het andere partijen vrij stond om dat initiatief op hun eigen wijze te taxeren. Ik kon het niet geloven, in mijn naïviteit, maar ook omdat ik niet wist wat er zich, daar zijn ze weer, in die verdraaide achterkamertjes, wat zich daar afspeelde.

Het geheel resulteerde erin dat ik donderdag geïrriteerd raakte en weg ben gegaan uit het presidium. Ik zou het wel horen. Later ben ik door de burgemeester en griffier ingelicht over irritaties en bezwaren bij andere partijen die leven jegens EVB. Blokkades voor een succesvolle formatie.

En vanavond zitten we hier op een vergadering belegd op initiatief van de overige 6 partijen, niet op ons initiatief. Als ons initiatief was gerespecteerd, in eerste of tweede instantie, was een informateur al aan de slag geweest. Het is, kennelijk, de bizarre realiteit.

Voorzitter dan nog even terugkomend op de irritaties en bezwaren waarop ik door onze burgemeester werd gewezen. Er zouden blokkades t.a.v. EVB leven. We hebben ze zojuist allemaal gehoord.

Nu kan ik me dat me bij de ene partij wat beter voorstellen dan bij de andere. Met de VVD leven we nu eenmaal al jaren op gespannen voet. In de campagne vier jaar terugging het er hard van langs. En ook de afgelopen vier jaar botsten we soms flink. Het CDA en EVB hebben elkaar in de laatste weken voor de verkiezingen nog even over en weer aangepakt. Het CDA begon daar overigens mee, niet wij, maar we hebben wel teruggeslagen. Ik heb daar met mijn collega Luijendijk overigens een paar keer over gesproken. Tijdens de campagne en ook na de verkiezingen. En wij hebben richting elkaar uitgesproken daar persoonlijk geen bezwaren in te zien. Mijn collega Luijendijk maakt zich niet druk om een column of opiniestuk hier en daar. Ondanks dat hij door zijn achterban en omgeving wel wordt opgepord. Met de SGP/CU hebben we eigenlijk nooit echt confrontaties, met GroenLinks en D66 ook niet. Ook al hebben GroenLinks en EVB inhoudelijk volstrekt andere opvattingen over bijvoorbeeld een thema als duurzaamheid. Met de PvdA is in mijn ogen hoogstens sprake van af en toe een politieke schermutseling. Maar laten we dat ook niet overdrijven.

In álle gevallen in mijn ogen géén zaken die samenwerking in de toekomst in de weg staan. Daarom heb ik vorige week ook gesteld dat EVB géén voorwaarden vooraf stelt. Géén initiële breekpunten in deze verkenningsfase opwerpt, wil onderhandelen op basis van argumenten en dat we bereid zijn tot het sluiten van compromissen.

Voorzitter dit laatste is een mooi bruggetje naar mijn tweede onderwerp.

2 – Een vooruitblik. Hoe voorwaarts t.a.v. het formatieproces.

Voorzitter ik begin daarbij nog even met een korte nabrander naar aanleiding van vorige week maandag. De analyse van de verkiezingsuitslag. Ik heb een aantal partijen daar horen zeggen dat alle partijen die de afgelopen vier jaar met EVB hebben samengewerkt, hebben verloren bij de verkiezingen. Dat is juist. Maar daar trok een aantal partijen de conclusie uit dat er sprake is van een correlatie. Van een oorzakelijk verband: wie met EVB samenwerkt, wordt daarvoor door de kiezer gestraft. Voorzitter deze redenering is spitsvondig, maar slaat kant nog wal. Deze analyse deugt in onze ogen niet en is gezocht. Voortschrijdend inzicht na kennis te hebben genomen van die inmiddels beruchte achterkamertjes, doet mij denken dat het een welkom argument is om het zogenaamde ‘monsterverbond’ te rechtvaardigen.

Voorzitter, de werkelijke redenen waarom EVB heeft gewonnen ten opzichte van VVD, SGP/CU, CDA en D66 zijn er in mijn ogen vier:
1 – De kiezer is gecharmeerd van ons duidelijke verkiezingsprogramma. Heldere punten, duidelijk gemotiveerd en op resultaat af te rekenen
2 – De kiezer is gecharmeerd van onze aanpak. De wijken in, mouwen opstropen en af en toe er fel tegenaan in een opiniestuk. Klare taal.
3 – De geweldige campagne. Een aantal refereerde daar ook aan. Overigens heeft ook de PvdA een goede campagne gedraaid. Zij wonnen daarmee, hoewel niet in zetels. Toch knap, tegen de landelijke trend in.
4 – De landelijke trends. GroenLinks stond op winst in de peilingen en realiseerde dat. De VVD stond op 11% in de peilingen, omgerekend 3 zetels. D66 stond op verlies in de peilingen en kreeg het landelijk nogal voor de kiezen de laatste maanden. Het CDA stond op verlies in de peilingen, vier jaar geleden deden ze het landelijk zéér goed. En de SGP/CU heeft slechts 100 stemmen minder. Deels de trend van demografische ontwikkeling, maar natuurlijk ook zeker het effect van de restzetel en lijstverbinding die vier jaar terug juist die zetel extra opleverde.

Tussenconclusie: De analyse van sommige partijen die stellen dat door samenwerken met EVB, te hebben verloren in de verkiezingen, wat komt door die samenwerking, die analyse deugt niet.

Voorzitter ik kom nu toe aan de echte vooruitblik. Het beantwoorden van de vragen die ik zelf heb voorgesteld in het informatieproces. Iets wat nogmaals wat ons betreft gewoon in een officiële en zorgvuldige verkenning had kunnen plaatsvinden.

Die vragen zijn:

  1. Welke coalitie is, gegeven de verkiezingsuitslag, de meest voor de hand liggende combinatie.
  2. Is de partij bereid deel te nemen aan een college, onder welke voorwaarden.
  3. Met welke partijen wil men absoluut niet in een college.
  4. Overige andere zaken.

Voorzitter, vraag 2, 3 en 4 heb ik al uitgebreid vorige week maandag en hiervoor behandeld.

Wij zijn bereid, zelfs verplicht aan de kiezer, om deel te nemen aan een college. Als je 45% van de stemmen haalt. Let wel: in een periode nádat we vier jaar lang deel uitgemaakt hebben van het college van B&W! En als wij besturen, zijn we bereid tot het sluiten van compromissen. Met als doel een coalitieprogramma waarin zowel EVB als haar partners voldoende punten terugvindt om aan de kiezers uit te leggen. Het gaat ons daarbij om de inhoud. Niet om de bestuurlijke baantjes.

Dan resteert de vraag welke coalitie gegeven de verkiezingsuitslag, de meest voor de hand liggende combinatie is. Ik weeg daarbij drie aspecten:
A – Politiek: Met welke partij werken wij het liefste samen;
B – De verkiezingsuitslag: Hoe wordt deze het beste gewogen;
C – Stabiliteit;

A – Politiek
Met welke partij werken wij het liefste samen. Dit is een simpel te beantwoorden vraag: dat is D66. Wij zijn daar vier jaar geleden ons avontuur mee begonnen en hebben eigenlijk nooit enige noemenswaardige problemen met hen gehad. Wij zijn naar elkaar zeer loyaal geweest en hebben in deze eerste coalitie, met ook de VVD, veel bereikt. De zondag openstelling voor winkelboulevards, een nieuwe centrum aanpak, maar natuurlijk het absolute toppunt de terugkeer van de bieb in het vernieuwde kruispunt. De coalitie strandde tussentijds vanwege gedoe met en binnen de VVD. Wij waren zeer voornemens om met D66 door te gaan. Maar dat werd geblokkeerd, niet in de minste plaats door CDA en SGP/CU, die D66 onder meer een gebrek aan kwaliteit en visie verweten.
Een tweede partij waarmee wij graag samenwerken is de SGP/CU. Met kop en schouders de beste raadsfractie de afgelopen vier jaar. En ook in de oppositie destijds al constructief. Bijvoorbeeld t.a.v. de centrumaanpak.

Voorzitter, ik kan nu alle partijen afgaan, maar hier laat ik het voorlopig even bij.


B – De verkiezingsuitslag
Als slechts en enkel de verkiezingsuitslag voorop wordt gesteld, ligt een combinatie van EVB en GroenLinks en/of PvdA voor de hand. Deze drie partijen hebben gewonnen, 1 zetel voor GroenLinks en de PvdA bleef in zetel aantal gelijk. De andere partijen verloren. SGP/CU en CDA verloren één zetel. D66 en VVD beiden zelfs twee zetels.

C – Stabiliteit
Een derde aspect voor het vormen van een college, is stabiliteit van bestuur. Het college van B&W heeft straks een ambitieus programma uit te voeren. Om dat succesvol te doen, zien wij wel een aantal belangrijke factoren die van belang zijn:
Competenties van wethouders. Door ervaring, expertise op bepaalde dossiers en een scala aan vaardigheden. Dit is essentieel voor een goed, effectief en daadkrachtig gemeentebestuur. Om dit kracht bij te zetten, hebben wij in het proces van afgelopen maandag een profielschets als onderdeel opgenomen. Om te waarborgen dat Barendrecht gegeven de opgave en omstandigheden, de best mogelijke bestuurders krijgt.  Die uiteraard ook betrouwbaar en integer zijn. En het actief willen afleggen van verantwoording over hun handelen, vanzelfsprekend vinden.
Voldoende draagvlak in de raad. Dat wil zeggen een meerderheid, waarbij je niet bij de minste of geringste ziekte, uitval of zwangerschapsverlof in de problemen komt.

Ten aanzien van de afgelopen vier jaar, concluderen wij dat de coalitie van EVB, CDA en SGP/CU zeer stabiel is geweest. Een conclusie die alle drie de partners delen, zo bespraken wij tijdens onze onderlinge evaluatie vorige maand.

Beantwoording hoofdvraag
Voorzitter om de hoofdvraag te beantwoorden, dient een weging plaats te vinden van de hiervoor geschetste aspecten. Maar óók een weging van hetgeen wij vanavond, maar ook vorige week maandag al van alle andere partijen hebben gehoord.

Zo hebben alle andere partijen vorige week aangegeven niet alléén met ons in zee te willen.
Zo hebben CDA en SGP/CU aangegeven slechts te willen deelnemen aan een college waarin zij gezamenlijk vertegenwoordig zijn. Verder veel kanttekeningen ten aanzien bestuursstijl, de vorm van politiek bedrijven en enkele inhoudelijke onderwerpen. En de meest bizarre duiding van vanavond: “Misschien is EVB wel te groot geworden”. Met andere woorden: “misschien heeft de kiezer wel de verkeerde keuze gemaakt”.

Voorzitter, ik kan op basis van de gehele weging van onze eigen voorkeuren én hetgeen de andere partners hier vanavond hebben besproken, niet anders dan concluderen dan dat de voor de hand liggende coalitie om als eerste te onderzoeken, een voortzetting is van de huidige coalitie van EVB, CDA en SGP/CU.

Tot zover, mijn eerste termijn.

Schorsing

Tweede termijn – vervolgproces
Tegen argumenten doen er niet toe in dit toneelstuk. In de achterkamertjes is e.e.a. al beklonken. Er wordt doorgegaan op deze heilloze weg van het monsterverbond van CDA, SGP/CU, VVD, PvdA, GroenLinks en D66.